भारतीय-चिकित्सा-परम्परायाः रहस्योद्घाटनम्
ताडपत्रात् अनुसन्धान-ग्रन्थपर्यन्तम् : सी.सी.आर्.ए.एस्–सी.एस्.यू. उपक्रमेण दुर्लभ-आयुर्वेद-पाण्डुलिपीनां अनुसन्धानयोग्यता
भारतीयस्य शास्त्रीय-चिकित्सा-परम्परायाः संरक्षणाय विकासाय च महत्त्वपूर्णं पादं संस्थापयन्, भारतसरकारस्य आयुष-मन्त्रालयान्तर्गतः केन्द्रीय-आयुर्वेद-विज्ञान-अनुसन्धान-परिषदः (CCRAS), नयी-दिल्ली-स्थितया केन्द्रीय-संस्कृत-विश्वविद्यालयेन (CSU) सहकार्येण, केरळराज्यस्य त्रिश्शूर्-मण्डले गुरुवायूर्-समीपस्थे पुराणत्तुक्कर-स्थिते सी.एस्.यू. परिसरे, २०२६ तमस्य वर्षस्य जनवरी-मासस्य १२ दिनाङ्कात् २५ दिनाङ्कपर्यन्तं पञ्चदश-दिवसीयं आयुर्वेद-पाण्डुलिपि-लिप्यन्तरण-क्षमता-वर्धन-कार्यशालां सफलतया आयोजयत्।
द्विसप्ताहात्मकः आवासीयः अयं कार्यक्रमः आयुर्वेद-विद्याक्षेत्रात् अष्टादश विद्वांसः, संस्कृत-विद्याक्षेत्रात् पञ्चदश विद्वांसः च सहिताः त्रिंशत्त्रयः शोधकान् एकत्र समानीय, पाण्डुलिपि-अध्ययनस्य अन्तर्विषयक-दृष्टिकोणं संवर्धितवान्।
सी.सी.आर्.ए.एस्–सी.एस्.यू. संस्थयोः मध्ये स्थापितस्य समझौता-स्मरणपत्रस्य (MoU) आधारेण आयोजितः अयं कार्यशाला-कार्यक्रमः, आयुर्वेदस्य शास्त्रीय-पाण्डुलिपीनां अभिलेखनं, अङ्किकीकरणं (डिजिटलीकरणं), अनुसन्धानाधारित-उपयोगं च लक्ष्यीकृत्य, सी.सी.आर्.ए.एस् संस्थया प्रवर्तितस्य राष्ट्रिय-उद्यमस्य एकः अङ्गः आसीत्।
कार्यशालायाः उपसंहार-समारोहः
प्रशिक्षण-कार्यक्रमे पाण्डुलिपिशास्त्रम् (Manuscriptology), प्राचीन-लिपिशास्त्रम् (Palaeography), आयुर्वेदस्य तकनीकी-पारिभाषिक-शब्दावली, लिपि-परिचयश्च इत्यादयः प्रमुखाः विषयाः समाविष्टाः। ग्रन्थ-लिपेः वट्टेळुत्तु-लिपेः च विशेष-लिपि-परिचय-सत्राणि आयोजितानि। ग्रन्थ-लिप्या, मध्यकालीन-मलयाळम्-लिप्या, वट्टेळुत्तु-लिप्या च प्रत्यक्ष-लिप्यन्तरण-अभ्यासे विशेषः बलः दत्तः, येन सहभागिनः मूल-ताडपत्र-पाण्डुलिपिषु प्रत्यक्षं कार्यं कृत्वा अल्पकाले एव प्रमाणीकृत-शास्त्रीय-फलानि निर्मातुं समर्थाः अभवन्।
कार्यशालायाः प्रमुखं शास्त्रीयं फलितं इति, पञ्च दुर्लभाः, पूर्वम् अप्रकाशिताः आयुर्वेद-पाण्डुलिपयः सफलतया लिप्यन्तरिताः, अधुना उन्नत-अनुसन्धानाय उपलब्धाः अभवन्। ताः पाण्डुलिपयः— धन्वन्तरि (वैद्य) चिन्तामणिः—१४६ ताडपत्र-पृष्ठात्मकः, ग्रन्थ-लिपितः संस्कृतभाषायां लिप्यन्तरितः; द्रव्यशुद्धिः—११० पृष्ठात्मकः ग्रन्थ-लिपि-पाण्डुलिपिः, संस्कृतभाषायां लिप्यन्तरितः; वैद्यम्—५९ पृष्ठात्मकः मध्यकालीन-मलयाळम्-पाण्डुलिपिः, मलयाळम्-भाषायां लिप्यन्तरितः; रोगनिर्णयः (भागः प्रथमः)—७५ पृष्ठात्मकः, मध्यकालीन-मलयाळम्-लिपितः मलयाळम्-भाषायां लिप्यन्तरितः; विविधरोगाङ्गलम्—७८ ताडपत्र-पाण्डुलिपिः, वट्टेळुत्तु-लिपितः मलयाळम्-संस्कृत-भाषयोः उभयत्र लिप्यन्तरितः।
कार्यशालायाः उपसंहार-समारोहं सम्बोधयन्, सी.सी.आर्.ए.एस् संस्थायाः महानिदेशकः प्रो. वैद्यः रवीन्द्रनारायण आचार्यः अवदत् यत् अयं कार्यक्रमः आयुर्वेद-पाण्डुलिपि-अनुसन्धान-उद्यमस्य अन्तर्गतः, केन्द्रीय-संस्कृत-विश्वविद्यालयेन सह आयोजितः द्वितीयः सहयोगात्मकः कार्यक्रमः अस्ति। सः अपि अवदत् यत् ओडिशा-राज्यस्य पुरी-स्थिते सी.एस्.यू. परिसरे आयोजिते प्रथम-कार्यशालायां चतुर्दश आयुर्वेद-पाण्डुलिपयः लिप्यन्तरिताः आसन्, येन अस्य राष्ट्रिय-प्रयत्नस्य निरन्तरता विस्तारश्च स्पष्टतया द्योतितौ।
सी.एस्.यू. गुरुवायूर्-परिसरस्य निदेशकः प्रो. के. के. शाइन्, प्रो. के. विश्वनाथेन सह, विशेषतः मलयाळम्-आयुर्वेद-पाण्डुलिपीनां सुव्यवस्थित-संरक्षणाय, शास्त्रीय-संस्काराय, पुनरुद्धाराय च, सी.सी.आर्.ए.एस् संस्थया सह भविष्ये अपि सहकार्यं कर्तुं विश्वविद्यालयस्य दृढ-प्रतिबद्धतां पुनः प्रतिपादितवान्। एताः पाण्डुलिपयः भारतस्य प्रादेशिक-चिकित्सा-परम्परायाः अत्यन्तं महत्त्वपूर्णं अङ्गं भवन्ति।
कार्यक्रमस्य समन्वयं सी.एस्.यू. संस्थायाः प्रो. के. विश्वनाथः तथा सी.सी.आर्.ए.एस् संस्थायाः डॉ. पार्वती जी. नायर् च अकरोताम्। उपसंहार-सत्रे सी.सी.आर्.ए.एस्–राष्ट्रीय-आयुर्वेद-पञ्चकर्म-अनुसन्धान-संस्थानस्य (NARIP) प्रभारी-निदेशकः डॉ. वी. सी. दीप्, वरिष्ठ-अधिकारीणः, शिक्षाविदः, विषय-विशेषज्ञाश्च उपस्थिताः आसन्।
अल्पकाले एव ठोस-अनुसन्धान-फलानां प्रदानेन, आयुर्वेद-संस्कृत-विदुषां समन्वित-सहभागितया च, अयं कार्यशाला-कार्यक्रमः सर्वत्र प्रशंसां प्राप्तवान्। सी.सी.आर्.ए.एस् संस्थया उक्तं यत् एतादृशाः उपक्रमाः प्रमाणाधारित-आयुर्वेदस्य सुदृढीकरणं करिष्यन्ति, प्रादेशिक-चिकित्सा- परम्पराणां संरक्षणं साधयिष्यन्ति, तथा भारतस्य शास्त्रीय-चिकित्सा-ज्ञानस्य दीर्घकालीन-संरक्षणाय सहायकाः भविष्यन्ति।