मध्यप्रदेशे हल्मा-परम्परायाः पुनरुज्जीवनम्
मध्यप्रदेशे हल्मा-प्रथायाः पुनरुज्जीवनं जनजातीयपरम्परायाः प्रभावः प्रकटयति। बोरपाडाग्रामे पङ्किलकूपस्य पुनरुद्धारणाय तथा च स्वावलम्बनस्य पुनः प्राप्तये भिल्लजनजातीयाः बहुभ्यः वर्षेभ्यः प्रचलन्तीं निःशुलक-सामूहिकश्रमस्य पद्धतिं पुनरुज्जीवितवन्तः। मध्यप्रदेशस्य झाबुआमण्डलस्य बोरपाडाग्रामे एकस्य सार्वजनिककूपस्य स्वच्छतायै पुनरुद्धाराय च भिल्लपरम्परायाः 'हल्मा' इति प्रथां ग्रामवासिनः पुनराविष्कृतवन्तः (पुनरुज्जीवितवन्तः)।
पञ्चायतसंसदि पुनः पुनः कृताः प्रार्थनाः यदा विफलाः अभवन्, तदा षट्-विंशत्यधिक-द्विसहस्र (२०२६) तमस्य वर्षस्य मई-मासस्य षष्ठे दिनाङ्के कूपतः पङ्कं, शिलाखण्डान्, अवकरं च निष्कासयितुं ग्रामवासिनः कूपसमीपं सम्मिलिताः।।
एषः प्रयासः दर्शयति यत् जनजातीयज्ञानं सामूहिक-प्रवृत्तिः च स्थानीयविकासं कथं पोषयितुं शक्नोति, विशेषतः यदा सर्वकारीयसेवाः विफलाः भवन्ति। कस्यापि महानगरस्य आव्हानानि इव कठिनाः समस्याः एव अस्य ग्रामस्य दैनन्दिनजीवनं बाधन्ते। नगरेषु विद्यमानाः क्लेशाः प्रायः प्रवृत्तिषु (वार्तासु) प्रकटीभवन्ति, परन्तु ग्रामस्य कष्टानि अधिकं मौनेन एव सह्यन्ते इति एव विशेषः (भेदः)।
हल्मा-प्रथायाः स्वरूपम्: -
पारस्परिक-सहयोगस्य सामाजिक-दायित्वस्य च आधारेण, निष्कृतिं विना जनाः यत्र सम्मिल्य कार्यं कुर्वन्ति सा एका पारम्परिका सामूहिकश्रमपद्धतिः अस्ति